معرفی کتاب «بنا به خواست هرگز نخواسته‌اش» اثر انریکه ویلا-ماتاس

رمانی کوتاه و درخشان در مرز میان داستان و واقعیت

«بنا به خواست هرگز نخواسته‌اش» یکی از شاخص‌ترین آثار انریکه ویلا-ماتاس، نویسنده‌ی برجسته‌ی اسپانیایی است؛ کتابی کم‌حجم (کمتر از صد صفحه) که با تلفیقی هوشمندانه از روایت داستانی، تأملات فراداستانی و بازنمایی رابطه‌ی نویسنده با امر واقع و خیال، نمونه‌ای درخشان از مینیمالیسم و بازی‌های ادبی مدرن به شمار می‌رود.

درباره‌ی کتاب

ویلا-ماتاس که به نثر خودارجاع، بینامتنی و طنزآمیز خود شهرت دارد، در این اثر نیز با لحنی متفکرانه و در عین حال تلخ، مرز میان داستان و واقعیت را درمی‌نوردد. روایت در سه بخش با ساختاری پاره‌پاره و تأمل‌برانگیز تنظیم شده و تجربه‌ی خواندن را به گفت‌وگویی میان نویسنده، شخصیت‌ها و خواننده بدل می‌کند:

• بخش نخست: آشنایی با زنی به نام ریتا مالو که از نویسنده می‌خواهد داستانی بر مبنای زندگی او بنویسد؛ سفری به لیسبون و جزایر آزور برای پیگیری هنرمند مسن‌تری که به او دل بسته است. شخصیت ریتا شباهت‌هایی آگاهانه با هنرمند مفهومی واقعی، سوفی کال، دارد.
• بخش دوم («با من درنیفت»): آشکار می‌شود که خود سوفی کال از ویلا-ماتاس خواسته داستانی درباره‌اش بنویسد تا در قالب اجراهای هنری به نمایش درآید؛ پروژه‌ای که با تعلل نویسنده، سوءتفاهم‌ها و بیماری مادر کال به بن‌بست می‌رسد.
• بخش سوم («گره مرکزی»): نویسنده درمی‌یابد که این پروژه بیش از آنکه درباره‌ی کال باشد، درباره‌ی خودش و ناتوانی‌اش در روایت چیزی بیرون از خود است. روایتی که ناتمام رها می‌شود، اما دقیقاً از همین ناتمامی، داستان زاده می‌شود.

مضامین کلیدی

این کتاب به مقولاتی چون مرزهای روایت، فرایند خلق، چشم‌چرانی، هویت هنرمند و امکان یا عدم امکان معنا بخشیدن به زندگی از طریق نوشتن می‌پردازد. ویلا-ماتاس با ظرافت، رابطه‌ی خود را با «زندگی دیگران» و فانتزی بازنمایی تجربه‌ی زیسته‌ی دیگری به چالش می‌کشد و این پرسش بنیادین را پیش می‌کشد که آیا می‌توان کسی یا چیزی را روایت کرد بی‌آنکه آن را بدل به تصویر خود کرده باشیم.

شخصیت‌ها در این اثر کمتر بافت روایی سنتی دارند و بیشتر نقش‌های نمادین، روان‌شناختی و بینامتنی ایفا می‌کنند. سه‌گانه‌ی هنرمند، شخصیت و نویسنده در نهایت استعاره‌ای است از سه نقش متداخل در هر روایت: کسی که دیده می‌شود، کسی که می‌بیند، و کسی که روایت را به میانجی زبان بازسازی می‌کند.

نقدها و ستایش‌ها

• نشریه‌ی The Complete Review به کتاب امتیاز «A» داده و آن را «ادغامی درخشان از زندگی واقعی و داستانی» نامیده است.
• منتقدان Signature Reads و Artforum به جسارت کتاب در پرسش از چیستی داستان و مرز آن با اجرا، تجربه و خلاقیت اشاره کرده‌اند.
• بسیاری این اثر را مدخلی عالی برای ورود به جهان ویلا-ماتاس می‌دانند؛ جهانی که در آن مرز میان متن و زندگی چنان محو است که خود متن بدل به زندگی می‌شود.

چرا این کتاب را بخوانید؟

«بنا به خواست هرگز نخواسته‌اش» نه تنها تمرینی در فراداستان، بلکه تأملی عمیق بر کنش نوشتن است؛ نوشتنی که می‌کوشد معنا بسازد اما ناگزیر با شکست، ناتمامی و تردید روبه‌رو می‌شود. این کتاب برای خوانندگانی که به روایت‌های چندلایه، تجربه‌گرایی فرمی و بازاندیشی در جایگاه نویسنده علاقه‌مندند، نمونه‌ای خیره‌کننده از پتانسیل‌های ادبیات مدرن است.

همین حالا سفارش خود را ثبت کنید و به سفری ادبی در مرز میان واقعیت و خیال بروید.