کیمیا و خاک کتابی است در باب ماهیت و هویت اصلی ادبیات معاصر ایران و دریای متلاطمی از تئوری‌های ادبی رضا براهنی. ادبیات چیست؟ فرهنگ ملی چگونه مقوله‌ای است؟ بنیانگذاران فرهنگ و ادب معاصر ایران جمالزاده، یوشیج، هدایت، آل احمد، فرخ‌زاد با چه تصوری به جهان خود می‌نگریستند؟ معاصر بودن چگونه مفهومی است؟ ادبیات پایدار چه مشخصاتی دارد؟ پیوند ادبیات با تاریخ و اجتماع در کجاست؟ ادبیت ادبیات چگونه چیزی است؟ رابطۀ زمان و ادبیات چیست؟ اثر ادبی را چگونه باید خواند؟ ادبیات غرب از ادبیات شرق چه چیزهایی را گرفته و حدود تأثیر ادبیات غرب بر ادبیات شرق چیست؟

ادبیات ملی چیست و ادبیات جهانی کدام است؟ کیمیا و خاک کوششی است در جهت پاسخ گفتن به این پرسش‌ها. کتاب پیش رو مکمل طلا در مس و قصه‌نویسی، دو اثر کلاسیک رضا براهنی در نقد و سنجش و بررسی ادبیات است. امتیاز بزرگ کتاب پیش رو در این است که براهنی دگرگونی فکری و ادبی خود را ضمن تشریح آثار دیگران بیان می‌کند. از این رو، این کتاب، نسبت به سایر کتاب‌های انتقادی براهنی، تحولی مهم به شمار می‌رود.