پس از مراقبه مرتبه اول، نوبت به مراقبه حریمداری می‌رسد. در حقیقت، سالک باید توجه به این مطلب داشته باشد که همۀ موجودات در مرتبه خود دارای شعور هستند و اعمال او را رصد می‌کنند؛ پس در روز قیامت به نفع یا ضرر او شهادت می‌دهند. آیات فراوانی در قرآن از شهادت موجودات در روز قیامت و یا تسبیح و تقدیس آنان در همین دنیا خبر می‌دهند و بیانگر درک و شعور و سمع و بصرداشتن همه موجودات -حتی جمادات- در قبال وقایع اطراف آنان هستند: «تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فیهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَیْ‏ءٍ إِلاَّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لکِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبیحَهُم‏» (الإسراء، 44)؛ بنابراین انسان باید مراقب باشد و بداند که تمام موجودات در حکم دوربینی هستند که اعمال او را ثبت و ضبط می‌کنند. «مراقبات اخلاق توحیدی 3» شامل این مرتبه از مراقبه است.

در این مرتبه از مراقبه، انسان باید به چند گروه از شاهدان عالم توجه و مراقبه ویژه داشته باشد. اولین و والاترین شاهد، حق متعال است و بعد از خداوند یکتا چند گروه -به تناسب مقام و مرتبه‌ای که دارند- شاهد بر ظاهر اعمال و اعتقادات انسان هستند: اولیای الهی (رسول اکرم(ص)، اهل‌بیت(ع) و مؤمنین خاص)، فرشتگان عوالم ملکوت، دو ملک نگهبان هر فرد و کاتبان اعمال، اعضای بدن، زمان‌ها و مکان‌ها.

این مجلد دارای یک اربعین است که هریک از شاهدان مذکور، چند روز از محتوای آن را به خود اختصاص داده‌ اند.